Czy pustynia musi kojarzyć się z piaskiem, upałem i wydmami? Nie. Największa pustynia na świecie to Antarktyda, czyli ogromny obszar polarny, na którym opady są skrajnie małe, choć niemal cały kontynent pokrywa lód. Wyjaśniam, skąd bierze się ten rekord, czym Antarktyda różni się od Sahary oraz co warto wiedzieć przed planowaniem podróży w ten niezwykły region.
Najważniejsze fakty o rekordowej pustyni Ziemi
- Antarktyda jest największą pustynią na Ziemi i ma około 14,2 mln km².
- To pustynia polarna, a nie gorąca. O jej klasyfikacji decyduje bardzo mała suma opadów.
- Sahara pozostaje największą pustynią gorącą, zajmując około 9,2 mln km².
- Wnętrze Antarktydy jest jednym z najsuchszych miejsc na planecie.
- Najlepszy czas na turystyczną wyprawę przypada zwykle na antarktyczne lato, od listopada do marca.
Antarktyda jest rekordzistką, choć nie przypomina pustyni
W geografii pustynia nie oznacza po prostu miejsca pełnego piasku. To obszar, na którym spada bardzo mało opadów, zwykle mniej niż 250 mm rocznie. Liczy się więc bilans wilgoci, a nie temperatura ani kolor podłoża.
Antarktyda zajmuje około 14,2 mln km², czyli jest większa od Europy. Dla porównania Sahara ma około 9,2 mln km². Większość kontynentu pokrywa lądolód, ale nie zmienia to jego pustynnego charakteru, ponieważ śnieg pojawia się tu niezwykle rzadko, a wilgoć niemal natychmiast zamarza.
Najsuchsze są obszary położone w głębi kontynentu. Powietrze jest tam bardzo zimne i suche, a opady bywają tak skąpe, że krajobraz przez lata może niemal się nie zmieniać. Z perspektywy podróżnika to ważne rozróżnienie: oglądamy ogromne połacie lodu, ale klimatycznie znajdujemy się na pustyni.
Dlaczego na Antarktydzie pada tak mało
Najważniejszy mechanizm jest prosty. Zimne powietrze zatrzymuje mniej pary wodnej niż ciepłe, dlatego nad kontynent trafia niewiele wilgoci. Kiedy powietrze opada nad wyżyną antarktyczną, dodatkowo się osusza i utrudnia powstawanie chmur przynoszących śnieg.
Antarktyda jest też otoczona zimnymi wodami oceanu oraz silnymi prądami powietrznymi. Pas wiatrów wokół kontynentu ogranicza napływ wilgotnych mas z niższych szerokości geograficznych. W efekcie śnieg pada przede wszystkim na wybrzeżu, a centralna część kontynentu pozostaje wyjątkowo sucha.
Nie oznacza to, że na Antarktydzie nigdy nie występują intensywne opady. Lokalnie śnieżyce mogą być gwałtowne, szczególnie przy wybrzeżu. O pustynnym charakterze decyduje jednak średnia wieloletnia suma opadów, a nie pojedyncza burza śnieżna.
Antarktyda i Sahara odpowiadają na różne definicje pustyni
Porównanie tych dwóch obszarów dobrze pokazuje, dlaczego wiele osób początkowo wskazuje Saharę. Sahara jest największą pustynią gorącą i najbardziej rozpoznawalną pustynią piaszczystą, ale pod względem powierzchni ustępuje Antarktydzie.
| Cecha | Antarktyda | Sahara |
|---|---|---|
| Typ pustyni | Polarna, lodowa | Gorąca, subtropikalna |
| Powierzchnia | Około 14,2 mln km² | Około 9,2 mln km² |
| Dominujący krajobraz | Lądolód, góry, śnieg i skały | Wydmy, skały, żwirowe równiny i oazy |
| Największe zagrożenia | Mróz, wiatr, szczeliny lodowe i izolacja | Upał, odwodnienie, burze piaskowe |
| Roślinność | Skrajnie uboga, głównie przy wybrzeżu | Rozproszona, obecna zwłaszcza przy wodzie |
Jeśli ktoś pyta o największą gorącą pustynię, odpowiedź brzmi Sahara. Jeżeli jednak bierze się pod uwagę wszystkie pustynie, w tym polarne, pierwsze miejsce należy do Antarktydy. To jeden z najczęstszych geograficznych skrótów myślowych, które prowadzą do błędnej odpowiedzi.
Co wyróżnia antarktyczną pustynię na tle innych miejsc
Suche Doliny McMurdo
Suche Doliny McMurdo należą do najbardziej niezwykłych zakątków kontynentu. To rozległy obszar niemal pozbawiony lodu i śniegu, gdzie dominują skały, żwir oraz nagie zbocza. Silne wiatry katabatyczne, czyli zimne masy powietrza spływające z wyżej położonego lądolodu, usuwają śnieg i ograniczają gromadzenie wilgoci.
Warunki w dolinach bywają porównywane do środowiska Marsa. Nie jest to jednak idealnie martwa kraina. Naukowcy znaleźli tu mikroorganizmy przystosowane do bardzo niskiej temperatury, suszy i niemal całkowitego braku światła.
Przeczytaj również: Jak rozpoznać szkło murano - Sprawdź, czy to oryginał
Lód, który przechowuje historię klimatu
Antarktyczny lądolód nie jest tylko efektownym tłem dla zdjęć. W jego warstwach uwięzione są pęcherzyki dawnego powietrza, dzięki którym można badać skład atmosfery sprzed setek tysięcy lat. To sprawia, że pustynia lodowa ma ogromne znaczenie dla badań nad historią klimatu Ziemi.
Paradoks tego miejsca polega na tym, że pustynia przechowuje większość słodkiej wody planety, lecz w formie niedostępnego lodu. Nie można więc traktować Antarktydy jak klasycznego rezerwuaru wody pitnej. Jej zasoby są zamrożone, a ich szybka utrata miałaby konsekwencje dla poziomu mórz na całym świecie.
Podróż na największą pustynię wymaga rozsądnego planu
Antarktyda jest dostępna turystycznie, ale nie przypomina zwykłej destynacji, do której można polecieć bez przygotowania. Większość wypraw odbywa się statkami z Ameryki Południowej, szczególnie z portów w Argentynie i Chile, a popularnym kierunkiem jest Półwysep Antarktyczny.
Najlepszy sezon przypada na listopad, grudzień, styczeń, luty i początek marca. Wtedy dni są bardzo długie, lód morski częściowo się wycofuje, a warunki pozwalają na rejsy, zejścia na ląd i obserwację zwierząt. Poza sezonem część tras staje się niedostępna, a infrastruktura turystyczna praktycznie nie działa.
- Wybieraj operatora należącego do organizacji przestrzegającej zasad turystyki antarktycznej.
- Przygotuj się na zmienną pogodę, nawet podczas antarktycznego lata.
- Nie zakładaj, że sam rejs gwarantuje zejście na ląd, ponieważ decyzje zależą od lodu, wiatru i bezpieczeństwa.
- Planuj z zapasem, bo opóźnienia i zmiany trasy są częścią podróży w tak odległym regionie.
- Szanuj zasady ochrony przyrody i nie dotykaj zwierząt ani nie przenoś kamieni, piór czy innych elementów środowiska.
Z mojego punktu widzenia największym błędem jest traktowanie tej wyprawy jak luksusowego rejsu widokowego. Najważniejsze doświadczenia często wynikają nie z komfortu, lecz z kontaktu z surowym krajobrazem, ciszą i świadomością, że pogoda dyktuje tu warunki.
Jedna definicja, dwa zupełnie różne obrazy pustyni
Antarktyda wygrywa ranking powierzchni, ponieważ pustynia jest definiowana przez niedobór opadów, a nie przez obecność piasku. Sahara pozostaje natomiast najważniejszym przykładem pustyni gorącej i tej, którą większość osób ma przed oczami.
To rozróżnienie pomaga lepiej rozumieć geografię świata. Pustynia może być lodowa, skalista, żwirowa albo piaszczysta, a jej prawdziwą cechą wspólną jest chroniczny brak wilgoci. Właśnie dlatego najbardziej śnieżny wizualnie kontynent Ziemi jest jednocześnie jej największą pustynią.
