Gdy myślimy o pustyni, zwykle widzimy piasek, wydmy i skwar. Tymczasem największa pustynia na świecie leży na Antarktydzie, jest niemal w całości pokryta lodem i należy do najzimniejszych miejsc na Ziemi. Wyjaśniam, skąd wynika jej pustynny charakter, jak wypada w porównaniu z Saharą oraz co warto wiedzieć przed planowaniem wyprawy w ten niezwykły region.
Najważniejsze informacje o pustyni Antarktydy
- Antarktyda jest największą pustynią świata.
- Jej powierzchnia wynosi około 13,8 mln km².
- Sahara to największa pustynia gorąca, ale nie największa pustynia w ogóle.
- O pustynnym charakterze decyduje mała ilość opadów, a nie wysoka temperatura ani obecność piasku.
- Najlepszy czas na turystyczną wyprawę przypada na okres od listopada do marca.
Antarktyda jest największą pustynią na Ziemi
W klasyfikacji geograficznej pustynia to obszar, na którym spada bardzo mało opadów. Temperatura nie ma tu decydującego znaczenia. Z tego powodu Antarktyda, mimo grubej pokrywy lodowej, spełnia kryteria pustyni i zajmuje około 13,8 mln km².
Dla porównania Sahara ma około 9,2 mln km². Jest więc ogromna, ale ustępuje Antarktydzie powierzchnią. Różnica wynika przede wszystkim z tego, że do pustyń zalicza się także obszary polarne, gdzie opady występują głównie w postaci śniegu.
Antarktyda nie jest jednolita. Jej wnętrze pozostaje wyjątkowo suche, a w niektórych miejscach roczne opady odpowiadają mniej niż 50 mm wody. Na wybrzeżu śniegu może być więcej, ale nawet tam klimat nadal pozostaje pustynny według kryteriów opadowych.
Dlaczego lód nie wyklucza pustynnego charakteru
Najczęstsze nieporozumienie polega na utożsamianiu pustyni z gorącym piaskiem. Tymczasem definicja opiera się głównie na bilansie wilgoci. Na Antarktydzie śnieg spada rzadko, a bardzo niskie temperatury sprawiają, że opad niemal nie topnieje i przez tysiące lat gromadzi się w postaci lodu.
Pokrywa lodowa zajmuje około 98 procent powierzchni kontynentu, a jej średnia grubość wynosi mniej więcej 1,9 km. W niektórych miejscach lód ma ponad 4 km grubości. To właśnie dlatego można patrzeć na ogromne, białe przestrzenie i jednocześnie znajdować się na pustyni.
Najbardziej suche miejsce na kontynencie
Szczególnie ciekawym przykładem są Suche Doliny McMurdo. Wiatr usuwa tam śnieg i wilgoć, a opady są skrajnie rzadkie. Krajobraz przypomina bardziej surową planetę niż znany nam kontynent, dlatego region bywa wykorzystywany do badań nad warunkami, które mogą przypominać środowisko Marsa.
W mojej ocenie to właśnie Suche Doliny najlepiej pokazują, że pustynia nie musi oznaczać wydm. Nagie skały, pył, bardzo sucha atmosfera i brak roślinności tworzą krajobraz pustynny, choć zamiast piasku dominuje tu lód i kamień.
Antarktyda, Sahara i Arktyka w jednym zestawieniu
Porównanie największych pustyń pomaga szybko uporządkować najważniejsze informacje. Różnią się nie tylko temperaturą, lecz także rodzajem podłoża, opadami i warunkami, w których może przetrwać życie.
| Pustynia | Przybliżona powierzchnia | Typ | Najważniejsza cecha |
|---|---|---|---|
| Antarktyda | około 13,8 mln km² | polarna | największa pustynia na Ziemi, niemal całkowicie pokryta lodem |
| Arktyka | około 13,7 mln km² | polarna | rozległy obszar lodu morskiego, tundry i lądów północnych |
| Sahara | około 9,2 mln km² | gorąca | największa pustynia gorąca, z piaskiem, kamieniami i żwirem |
Granice pustyń polarnych mogą nieznacznie różnić się w zależności od przyjętej definicji i sposobu liczenia obszarów lodowych. Nie zmienia to głównego wniosku: Antarktyda pozostaje największym pustynnym obszarem planety, a Sahara zajmuje pierwsze miejsce tylko w kategorii pustyń gorących.
To rozróżnienie ma znaczenie także w szkolnych zadaniach i quizach. Gdy pytanie dotyczy największej pustyni świata, poprawną odpowiedzią jest Antarktyda. Gdy pojawia się określenie „największa pustynia gorąca”, chodzi o Saharę.
Co można zobaczyć podczas wyprawy na Antarktydę
Antarktyda nie jest kierunkiem dla przypadkowego urlopu. Większość turystów dociera tam statkiem z południowej części Ameryki Południowej, najczęściej przez Cieśninę Drake’a. Sezon wypraw przypada na listopad, grudzień, styczeń, luty i marzec, ponieważ wtedy warunki lodowe są łagodniejsze, a dni bardzo długie.
Najpopularniejszym regionem pozostaje Półwysep Antarktyczny. Można tam zobaczyć kolonie pingwinów, foki, góry schodzące do morza i góry lodowe o zmieniających się kształtach. Trzeba jednak pamiętać, że taka podróż nie przypomina zwiedzania europejskiego miasta. Trasy zależą od pogody, lodu i decyzji załogi.
Przeczytaj również: Id al-Fitr - Co to jest i jak wpływa na podróże?
Jak przygotować się do takiej podróży
- Wybierz operatora przestrzegającego zasad ochrony środowiska i regulacji antarktycznych.
- Sprawdź, czy program obejmuje zejścia na ląd, a nie tylko rejs widokowy.
- Przygotuj odzież warstwową, wodoodporne obuwie i ochronę przeciwsłoneczną.
- Załóż, że część planu może zostać zmieniona z powodu pogody.
- Nie dotykaj zwierząt, nie zbliżaj się do kolonii i nie zostawiaj żadnych przedmiotów na lądzie.
Największym błędem jest traktowanie tej wyprawy jak standardowego rejsu turystycznego. Elastyczność jest równie ważna jak kondycja, bo nawet dobrze zaplanowane zejście na ląd może zostać odwołane przez silny wiatr albo zamkniętą trasę w lodzie.
Dlaczego ten lodowy obszar ma znaczenie dla całego świata
Antarktyda wpływa na klimat, poziom oceanów i cyrkulację wód. Jej lądolód przechowuje ogromną część światowych zasobów słodkiej wody, a jego topnienie może przyczyniać się do wzrostu poziomu mórz.
Nie oznacza to, że każda zmiana pogody na kontynencie jest dowodem gwałtownego topnienia całej pokrywy lodowej. Sytuacja różni się zależnie od regionu, a naukowcy analizują między innymi temperaturę, opady śniegu, ruch lodowców i ubytek lodu na wybrzeżach. Najrozsądniej patrzeć na Antarktydę jako na złożony system klimatyczny, a nie prosty symbol jednej tendencji.
Równie ważna jest ochrona przyrody. Kontynent nie należy do jednego państwa, nie ma stałych miast ani typowej infrastruktury turystycznej. Działalność człowieka jest ograniczana przez międzynarodowe porozumienia, a priorytetem pozostają badania naukowe i ochrona wyjątkowo wrażliwego ekosystemu.
Antarktyczna pustynia zostaje w pamięci z konkretnego powodu
Największa pustynia świata nie jest miejscem, które wygrywa dzięki piaskowi, palmom ani rekordowym upałom. Jej wyjątkowość polega na połączeniu skrajnej suchości, mrozu, lodu i ogromnej skali. To właśnie ten paradoks sprawia, że Antarktyda tak skutecznie zmienia nasze wyobrażenie o tym, czym może być pustynia.
Jeśli zapamiętać tylko jedno rozróżnienie, powinno brzmieć ono tak: Antarktyda jest największą pustynią ogółem, a Sahara największą pustynią gorącą. Taka odpowiedź jest jednocześnie geograficznie poprawna i najlepiej oddaje niezwykłość najbardziej suchego kontynentu naszej planety.
